Kwetsbaarheid bij oudere personen is een complex en multidimensionaal concept, waarvoor het moeilijk is om een definitie te geven waarover een consensus bestaat. Het wordt onder andere gekenmerkt door een vermindering van fysiologische reserves, waardoor het risico op vallen, ziekenhuisopname en afhankelijkheid toeneemt. Er zijn verschillende instrumenten ontwikkeld om dit gegeven bij de algemene bevolking te beoordelen. In de gezondheidsenquête van 2023-2024 werd, omwille van de eenvoud en het gebruiksgemak, gekozen voor een enquête-instrument afkomstig uit de ‘Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe’ (SHARE). Het is gebaseerd op de criteria van Fried, die kwetsbaarheid bij oudere personen definiëren aan de hand van vijf dimensies: gebrek aan energie, verlies van eetlust, zwakke spierkracht, afname van de loopsnelheid en weinig fysieke activiteit.
; Volgens de resultaten van de gezondheidsenquête zijn er significante verschillen in kwetsbaarheid bij oudere personen volgens geslacht, leeftijd en opleidingsniveau. De belangrijkste bevindingen kunnen als volgt worden samengevat:
; • De dimensies van kwetsbaarheid die in België bij mensen van 65 jaar en ouder het vaakst gerapporteerd worden, zijn: lage spierkracht (36,8%), verminderde loopsnelheid (33,3%) en gebrek aan energie (31,1 %). Een laag niveau van fysieke activiteit wordt gerapporteerd door 28,0% van de 65-plussers, terwijl verlies van eetlust slechts 13,7% van deze populatie treft. • De bevolking van 65 jaar en ouder kan worden onderverdeeld in drie niveaus van kwetsbaarheid: 36,7% is robuust, 39,9% pre-fragiel en 23,4% kwetsbaar. • Het risico op kwetsbaarheid bij ouderen is het hoogst in het Brussels Gewest, gevolgd door het Waals Gewest en ten slotte door het Vlaams Gewest. Na correctie voor leeftijd en geslacht zijn de verschillen in het percentage kwetsbare personen tussen de gewesten niet statistisch significant. • Kwetsbaarheid bij oudere personen hangt nauw samen met socio-demografische kenmerken: het komt vaker voor bij vrouwen, neemt toe met de leeftijd en treft meer mensen met een lagere opleiding. • Wanneer we naar verschillen per dimensie kijken, is in België alleen het aandeel 65-plussers dat een gebrek aan energie rapporteert significant gestegen (na correctie naar leeftijd en geslacht), van 25,1% in 2018 naar 31,1% in 2023-2024. Er is geen significante verandering in de andere dimensies van kwetsbaarheid. De toename van 65-plussers met een gebrek aan energie wordt vastgesteld in alle gewesten, maar is alleen statistisch significant in het Brussels Gewest. • Het percentage 65-plussers dat als kwetsbaar wordt beschouwd, is licht toegenomen van 22,8% in 2018 naar 23,4% in 2023-2024, maar dit verschil is niet significant.
; Kwetsbaarheid bij oudere personen is een relatief recent concept dat steeds belangrijker wordt in de zorg voor deze groep, maar ook in de volksgezondheid in het algemeen. Het is daarom belangrijk om dit niet enkel te meten in klinische settings, maar ook in de algemene bevolking Het SHARE-instrument is hiervoor een geschikt instrument. Uit onze analyses blijkt dat 39,9% van de mensen van 65 jaar en ouder pre-fragiel is en dat 23,4% kwetsbaar is, wat een aanzienlijk deel van deze bevolkingsgroep vertegenwoordigt.
; Kwetsbaarheid is een belangrijke voorspeller van ernstige gezondheidsproblemen, dus het is belangrijk om dit vroegtijdig aan te pakken. Gelukkig is kwetsbaarheid vaak omkeerbaar, wat het belang van preventie en screening versterkt om de bijbehorende risico’s, zoals chronische ziekten, multimorbiditeit, polyfarmacie en druk op de gezondheidszorg, te verminderen. Om deze redenen moeten de preventie en een goede aanpak van kwetsbaarheid bij oudere personen de komende jaren een politieke prioriteit blijven, zowel in de zorg als in het beleid.